Arapça Asıllı Memlük Kıpçak Türkçesine Aktarılan Dini Bir Eser Olarak Kitab-ı Mukaddime’nin Çevirisi Üzerine Yapılan Çalışmalar

Abstract

Ebü’l-Leys es-Semerkandi’nin Kitab-ı Muakddime adlı eseri, Memlük döneminde Arapçadan Memlük Kıpçak Türkçesine aktarılmış önemli bir ilmihal yazma eseridir. Yazılı miras eseri Kıpçak ve Oğuz dil unsurlarının birlikte kullanılması, metnin karışık bir dil yapısına sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Metnin dil özellikleri Arapça ve Türk dilinin oluşum sürecinde büyük önem taşımaktadır. Bundan dolayı Kitab-ı Mukaddime her iki lehçe (Kazak Türkçesi ve Türkiye Türkçesi) için, için hem dil bilim hem din bilimi alanındaki ilişkilerini anlaşılmasına katkı sağlayan temel metinlerden biri olarak sayılmaktadır.

Makalede, Ebü’l-Leys es-Semerkandi’ye ait olan Kitab-ı Mukaddime eseri üzerine Kazakistan, Türkiye başta olmak üzere, çeşitli ülkelerde yapılmış bilimsel çalışmalar, makaleler, tezler ve kitaplar incelenecektir. Eserin dil, çeviri ve içerik özelliklerine yönelik yaklaşımları değerlendirilecektir. Taranan çalışmaların konusu, daha çok hangi alan ele alınmış olduğu tespit edilecektir.

Bu kaynaklardan yola çıkarak ilmihal ve dini içerik odaklı değerlendirmeler, birleşik fiiller ve deyimleşmiş yapılar, söz varliği ve leksikolojik incelemeler, hal ekleri, zaman ve kip kategorileri, zarf-fiil ekleri, sıfat-fiil ekleri, biçim bilgisi, ses bilgisi özellikleri, Oğuz ve Kıpçak unsurlarının birlikte kullanımı, nüshalar ve satır altı çeviri üzerine yapılan araştırmalar ayrı bailıklar altında sınıflandırılacaktı. Böylece, dilbilimsel alandaki boşluklar ve mevcut araştırma boşluklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu değerlendirme gelecekte yapılacak olan bilimsel çalışmalara ışık tutacaktır.